De Sterrennacht in het MoMA

Over het schilderij

Locatie: Verdieping 2, 2 Zuid, De Paul J. Sachs Galerieën

Het schilderij heeft meerdere elementen die elkaar aanvullen, maar de wervelingen van de nachtelijke hemel springen als eerste in het oog. De maansikkel en de sterren hebben een gele gloed om zich heen (hij gebruikte graag geel in zijn schilderijen, vooral in zijn latere werken). De cipressen staan op de voorgrond van het schilderij en torenen boven het landschap uit, terwijl de heuvels op de achtergrond overrollen. Een vredig dorp vol gele lichtjes en een kerktoren die boven de daken uitsteekt maken het schilderij compleet.

Methode en achtergrond

Van Gogh schilderde De Sterrennacht door de verf rechtstreeks uit de tube op het doek aan te brengen, waardoor een dikke impasto ontstond en het kunstwerk een rijke, getextureerde intensiteit kreeg. Het landschap is het uitzicht vanuit zijn kamer in het klooster Saint-Paul-de-Mausole waar hij zichzelf een jaar had opgenomen, maar het afgebeelde dorp zou uit zijn verbeelding komen. De heldere, bijna witte ster, die hij in zijn brief aan zijn broer Theo de morgenster noemde, is Venus.

Pigmenten en kleursamenstelling

Volgens onderzoek onder leiding van het MoMA en het Rochester Institute of Technology bevatte de kleursamenstelling van het schilderij de volgende pigmenten:

Lucht: Ultramarijnblauw en kobaltblauw.
Maan en sterren: Indisch geel met zinkgeel.
Cipressen: Omber gebrand en mogelijk Pruisisch blauw met ofwel omber gebrand of een van de gele pigmenten.
Andere pigmenten die waarschijnlijk zijn gebruikt: Smaragdgroen, loodwit, cadmiumgeel, gele oker.

Belangrijke data

8 mei 1889: Van Gogh laat zich opnemen in het Saint-Paul-de-Mausole klooster in Saint-Rémy om zijn geestelijke gezondheid te herstellen.
Half juni 1889: Start en voltooiing van De sterrennacht.
september 1889: Van Gogh stuurt het schilderij samen met negen tot tien andere schilderijen naar zijn broer Theo.
1941: MoMA NYC verwerft The Starry Night via het Lillie P. Bliss Legaat (door ruil).

Over Vincent van Gogh | De kunstenaar

Vincent van Gogh, geboren op 30 maart 1853 in Zundert, Nederland, wordt beschouwd als een van de meest productieve kunstenaars aller tijden en een van de meest gevierde kunstenaars van de Post-Impressionistische beweging. Zijn werken kregen wereldwijde erkenning en populariteit en werden na zijn dood in 1890 voor recordbedragen verkocht. Zijn kunst blijft mensen ontroeren en emoties oproepen en blijft tot op de dag van vandaag een gebied van studie, onderzoek en fascinatie.

Van Gogh schreef een aantal brieven naast zijn schilderijen, vooral aan zijn broer Theo en zijn zus Will, die na verloop van tijd onderdeel werden van kunsttentoonstellingen. De carrière van de Nederlandse kunstenaar besloeg slechts tien jaar, van 1880 tot zijn overlijden in 1890, maar in die tien jaar wist hij een collectie van meer dan 2000 olieverfschilderijen, houtskool- en aquarelschilderijen en schetsen te vergaren. Zijn emotionele angst, mentale instabiliteit en zoektocht naar spirituele kennis en vrede voedden zijn kunst. Hij vond troost en inspiratie in de natuur, landschappen, zijn omgeving en hemellichamen.

Zijn tumultueuze leven creëerde de typische mythe van een gekwelde kunstenaar die zijn werk omringt en die nog een laag mysterie en intrige toevoegt aan zijn toch al gelaagde en tot nadenken stemmende kunst.

Van Goghs meest opvallende werken

Sterrennacht boven de Rhône (1888)

Het schilderij showt Van Goghs fascinatie voor kleuren en hoe belangrijk het voor hem was dat hij ze in zijn schilderijen weergaf. De reflectie van de kenmerkende gele lichten op de rivier, de rijke blauwtinten en de sfeer van de oevers van Arles creëren een verleidelijk en mysterieus effect op de kijker.

De slaapkamer (1888)

De slaapkamer is geschilderd toen hij in Het Gele Huis in Arles woonde, maar de oorspronkelijke kleuren zijn in de loop der tijd verkleurd en veranderd van paars naar blauw (muren en deuren). Van Gogh was erg blij met dit schilderij en beschouwde het als een van zijn favorieten.

Zelfportretten door Vincent van Gogh (1886-1889)

Er zijn ongeveer 35 zelfportretten van Van Gogh die hij schilderde en die hem in verschillende fasen van zijn leven laten zien. Hij koos ervoor om zichzelf te schilderen omdat hij zich geen modellen kon veroorloven en besloot om in plaats daarvan zichzelf als onderwerp te gebruiken. De serie showt hoe hij tegen zichzelf aankeek en hielp vorm te geven aan hoe de wereld hem ziet als artiest en individu.

De sterrennacht (1889)

Starry Night werd van begin tot eind voltooid in een paar dagen, van half juni tot 18 juni 1889 ongeveer, en is nog steeds een van de beroemdste schilderijen aller tijden. Geïnspireerd door het uitzicht op de nachtelijke hemel dat Van Gogh zag vanuit het raam van het gesticht waar hij was opgenomen, maakte hij schetsen en reproducties en schilderde deze in zijn stijl in zijn atelier om te voldoen aan zijn behoefte om de sterrenhemel te schilderen.

Irissen (1889)

Van Gogh schilderde het stilleven van de bloemen toen hij nog op Saint-Rémy was om kleur en contrast te begrijpen. Hij gebruikte de gele achtergrond om de paarse irissen nog meer te laten opvallen. Na verloop van tijd vervaagde het rode pigment van het paars en werden de irissen blauw.

Amandelbloesem (1890)

Amandelbloesem was een cadeau aan zijn broer Theo en zijn vrouw Jo om de geboorte van hun kind, Vincent Willem, te vieren. Het schilderij symboliseerde bloei, geboorte en nieuw leven, een viering van hun nieuwe baby. De compositie en elementen zijn compleet anders dan alle andere schilderijen die Van Gogh eerder had gemaakt. Zijn interesse in Japanse bloemenstudies en zoektocht naar sereniteit via het medium resulteerde in dit werk. Vincent Willem richtte later in zijn leven het Van Gogh Museum op.

Portret van Dr. Gachet (1890)

Het Portret van Dr. Gachet is een van Van Goghs meest vereerde portretten. Dr. Gachet is de man die voor Van Gogh zorgde in zijn laatste dagen. Er zijn twee versies van het portret, beide geschilderd in juni 1890 in Auvers. De Doctor zit met zijn hoofd leunend op zijn rechterarm in beide schilderijen, maar het verschil is gemakkelijk op te merken door het verschil in kleur en stijl.

Vincent van Gogh en zijn invloed op de Post-Impressionistische beweging

Terwijl impressionistische kunstenaars zich richtten op het brengen van een essentie van vluchtigheid in hun schilderijen met lichte kleuren die vaak in elkaar overliepen en een dromerig landschap creëerden, wilden Post-Impressionisten meer emotie en betekenis toevoegen aan het werk dat ze maakten.

Van Gogh gebruikte expressieve penseelstreken en rijke kleuren en voegde emotionele diepte toe aan zijn schilderijen in plaats van alleen maar een versie van de werkelijkheid weer te geven. Hij wilde zijn karakter, een vleugje van zijn identiteit, achterlaten in dit schilderij en de kijkers laten zien hoe hij zich voelde of wat hij zag zodra hij klaar was met het schilderij. Dat gaf zijn kunst een persoonlijke en symbolische betekenis die het impressionistische werk niet had.

De post-impressionistische beweging

De Post-Impressionistische beweging was een groep kunstenaars die zich aan het eind van de 19e eeuw losmaakte van het impressionisme en verschillende stijlen nastreefde in verschillende delen van de wereld als gevolg van de Beperkingen die ze voelden binnen de impressionistische beweging.
Belangrijke kunstenaars in de beweging waren Vincent van Gogh, Georges Seurat, Paul Gauguin en Paul Cézanne.
Ze werkten onafhankelijk en niet als een collectief en besloten hun specialisme in hun eigen regio's en locaties uit te oefenen.
Roger Fry bedacht de term "Post-Impressionist" in 1910, op zijn tentoonstelling Manet and the Post-Impressionists in de Grafton Galleries in Londen.
Het postimpressionisme gaf uiteindelijk geboorte aan andere kunststromingen zoals het neo-impressionisme, expressionisme en fauvisme.